ఉక్రెయిన్‌కు సైనిక సహాయం అందించేందుకు ఉద్దేశించిన ఓ భారీ ఆయుధాల ఒప్పందం కుంభకోణంగా మారడంతో ఎస్టోనియా రక్షణ శాఖ మంత్రి హన్నో పెవ్కూర్ తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. భారత్‌కు చెందిన ఓ సంస్థతో కుదుర్చుకున్న 70 మిలియన్ యూరోల (సుమారు రూ. 768 కోట్లు) ఈ ఒప్పందంపై తీవ్ర విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి. ఈ వ్యవహారంలో జరిగిన లోపాలకు పూర్తి రాజకీయ బాధ్యత వహిస్తూ తాను పదవి నుంచి వైదొలుగుతున్నట్లు పెవ్కూర్ బుధవారం ప్రకటించారు.

అసలేం జరిగింది?
రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం నేపథ్యంలో తీవ్ర ఆయుధ కొరత ఎదుర్కొంటున్న ఉక్రెయిన్‌ను ఆదుకునేందుకు ఎస్టోనియా ముందుకొచ్చింది. యూరోపియన్ యూనియన్ నిధులతో 2024లో ఇటలీలో రిజిస్టర్ అయిన 'డేటాసెల్ SRL' అనే సంస్థతో ఫిరంగి గుండ్ల (artillery shells) సరఫరా కోసం పలు ఒప్పందాలు చేసుకుంది. అదే ఏడాది ఈ కంపెనీని భారత్‌కు చెందిన నెకో డిఫెన్స్ మునిషన్స్ కొనుగోలు చేసింది. అయితే, ఈ కంపెనీకి ఆయుధాల తయారీ లేదా అమ్మకంలో ఎటువంటి పూర్వ అనుభవం లేకపోవడం గమనార్హం.

ఎస్టోనియా సెంటర్ ఫర్ డిఫెన్స్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్ (ఆర్‌కేఐకే), ఈ కంపెనీకి అడ్వాన్సుల రూపంలో దశలవారీగా సుమారు 70 మిలియన్ యూరోలు చెల్లించింది. ఒప్పందం ప్రకారం కొన్ని నెలల్లోనే ఆయుధాలు ఉక్రెయిన్‌కు చేరాల్సి ఉండగా, ఉత్పత్తి సమస్యల పేరుతో సరఫరాలో తీవ్ర జాప్యం జరిగింది. 2025లో కొన్ని ఆయుధాలు అందినప్పటికీ, అవి నాణ్యతా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేవని స్థానిక మీడియా కథనాలు వెల్లడించాయి.

వివాదం.. ఆర్బిట్రేషన్‌కు
తమ కాంట్రాక్టులను ఎస్టోనియా అన్యాయంగా రద్దు చేసిందని ఆరోపిస్తూ డేటాసెల్ కంపెనీ న్యాయపోరాటానికి దిగింది. తాము ఇప్పటికే 59 మిలియన్ యూరోల విలువైన ఆయుధాలను సరఫరా చేశామని, తమకు నష్టం వాటిల్లిందని కంపెనీ వాదిస్తోంది. ఈ వివాదం ప్రస్తుతం ఫ్రాన్స్‌లోని స్ట్రాస్‌బర్గ్‌లో ఉన్న యూరోపియన్ ఆర్బిట్రేషన్ సెంటర్‌కు చేరింది. తాము చెల్లించిన 70 మిలియన్ యూరోలను తిరిగి రాబట్టుకునేందుకు ఎస్టోనియా ప్రభుత్వం ప్రయత్నిస్తోంది. "ఇంతకుముందు ఇళ్లు కట్టని కంపెనీకి కాంట్రాక్ట్ ఇస్తే, ఇల్లు పూర్తి కాదనే సందేహం ఉంటుంది. ఈ ఒప్పందం అసలు చేసి ఉండాల్సింది కాదు" అని ఆర్‌కేఐకే డైరెక్టర్ జనరల్ ఎల్మార్ వాహెర్ వ్యాఖ్యానించడం పరిస్థితి తీవ్రతకు అద్దం పడుతోంది.

రాజకీయ బాధ్యతతో రాజీనామా
ఈ కుంభకోణంపై ఎస్టోనియా జాతీయ ఆడిట్ కార్యాలయం ఆగస్టు 28న విడుదల చేసిన నివేదిక ప్రభుత్వంలో కలకలం రేపింది. రక్షణ నిధుల వినియోగంలో పారదర్శకత లోపించిందని, ఒప్పందాల నిర్వహణ సరిగా లేదని నివేదిక తీవ్రంగా ఆక్షేపించింది. దీంతో మంత్రి పెవ్కూర్‌పై ఒత్తిడి పెరిగింది. 

"మంత్రి ప్రతి ఒప్పందాన్ని వ్యక్తిగతంగా పర్యవేక్షించనప్పటికీ, ఈ లోపాలకు రాజకీయ బాధ్యత వహించాల్సిన అవసరం ఉంది. అందుకే ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నాను" అని పెవ్కూర్ తన సోషల్ మీడియా పోస్ట్‌లో పేర్కొన్నారు. 

ప్రధాని క్రిస్టెన్ మిఖల్ కూడా పెవ్కూర్ వ్యక్తిగత తప్పిదం లేదని, కానీ రాజకీయ బాధ్యత అనేది ఉంటుందని వ్యాఖ్యానించారు. ఈ పరిణామం రష్యా పొరుగున ఉన్న చిన్న దేశమైన ఎస్టోనియా రక్షణ విధానంలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనంపై తీవ్ర చర్చకు దారితీసింది.