- 1998లో వాజ్‌పేయి హయాంలో పోఖ్రాన్-II అణు పరీక్షలు
- భారత్‌పై కఠిన ఆర్థిక, సైనిక ఆంక్షలు విధించిన అమెరికా
- జాతీయ భద్రతకే తొలి ప్రాధాన్యమని స్పష్టం చేసిన భారత్
- ఆంక్షల సమయంలోనూ కొనసాగిన బలమైన ఆర్థిక వృద్ధి
- 2001లో భారత్‌పై ఆంక్షలను ఎత్తివేసిన అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జ్ బుష్
భారతదేశ చరిత్రలో 1998 మే నెల ఒక సువర్ణాధ్యాయం. అప్పటి ప్రధానమంత్రి అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం, ప్రపంచ దేశాల అంచనాలను తలకిందులు చేస్తూ పోఖ్రాన్‌లో అణు పరీక్షలను విజయవంతంగా నిర్వహించింది. 'ఆపరేషన్ శక్తి' పేరుతో మే 11న, ఆ తర్వాత రోజుల్లో జరిపిన ఈ పరీక్షలతో భారత్ పూర్తి అణ్వస్త్ర సామర్థ్యం కలిగిన దేశంగా ప్రపంచానికి చాటిచెప్పింది. అయితే, ఈ సాహసోపేత నిర్ణయానికి అమెరికా నుంచి తీవ్ర ప్రతిస్పందన ఎదురైంది.
భారత్ అణు పరీక్షలు నిర్వహించిన వెంటనే, అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ ప్రభుత్వం కఠిన ఆంక్షలను విధించింది. అమెరికా ఆయుధ ఎగుమతుల నియంత్రణ చట్టంలోని సెక్షన్ 102 (గ్లెన్ అమెండ్‌మెంట్) కింద ఈ చర్యలు తీసుకుంది. ఈ ఆంక్షల ప్రభావం భారత్‌పై బాగా పడింది.
మానవత, ఆహార సహాయం మినహా అమెరికా నుంచి అందే ఆర్థిక సహాయాన్ని నిలిపివేశారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (ఐఎంఎఫ్‌) వంటి సంస్థల నుంచి భారత్‌కు అందాల్సిన కొన్ని బిలియన్ డాలర్ల రుణాలకు అడ్డుపడ్డారు.
అంతేకాకుండా రక్షణ పరికరాల అమ్మకాలు, సైనిక ఆర్థిక సహాయంపై కఠినమైన ఆంక్షలు విధించారు. కొన్ని కీలక సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీలు, రుణాలపై కూడా పరిమితులు విధించారు. అమెరికా చర్యలతో భారత్ ఏకాకి అవుతుందని చాలా దేశాలు భావించాయి.
అయితే, ఈ కఠిన పరిస్థితుల్లో భారత్ ఏమాత్రం వెనక్కి తగ్గలేదు. జాతీయ భద్రతా ప్రయోజనాల దృష్ట్యానే అణు పరీక్షలు నిర్వహించామని, ఏ బెదిరింపులకు భయపడబోమని భారత అధికారులు అప్పట్లో స్పష్టం చేశారు.
ఆంక్షల ప్రభావాన్ని తగ్గించుకునేందుకు ప్రత్యామ్నాయ వాణిజ్య మార్గాలను అన్వేషించింది. ఆశ్చర్యకరంగా ఆంక్షల తర్వాత కూడా భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ పటిష్ఠంగా నిలిచింది. జీడీపీ వృద్ధి రేటు బలంగా కొనసాగింది.
ఆంక్షలు అమల్లో ఉన్నప్పటికీ, అమెరికాతో దౌత్యపరమైన చర్చలు కొనసాగాయి. దీనికి నిదర్శనంగా 2000 సంవత్సరంలో అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ భారత్‌లో పర్యటించారు. ఇది ఇరు దేశాల సంబంధాలలో ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచింది.
చివరకు 2001 సెప్టెంబర్ 22న అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జ్ డబ్ల్యూ. బుష్ భారత్‌పై విధించిన అన్ని ఆంక్షలను పూర్తిగా ఎత్తివేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఈ నిర్ణయం భారత్-అమెరికా మధ్య విస్తృత ఆర్థిక, వ్యూహాత్మక సహకారానికి మార్గం సుగమం చేసింది.
నేటికీ ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్యపరమైన చర్చలు లేదా ఇతర అంశాలపై విభేదాలు తలెత్తినప్పుడు, 1998 నాటి ఈ సంఘటనను ఒక ఉదాహరణగా ప్రస్తావిస్తుంటారు. ఆనాటి ఆంక్షలను తట్టుకుని నిలబడిన భారత్, నేడు అమెరికాకు ఒక కీలక వ్యూహాత్మక భాగస్వామిగా ఎదగడం చారిత్రక పరిణామం.
భారత్ అణు పరీక్షలు నిర్వహించిన వెంటనే, అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ ప్రభుత్వం కఠిన ఆంక్షలను విధించింది. అమెరికా ఆయుధ ఎగుమతుల నియంత్రణ చట్టంలోని సెక్షన్ 102 (గ్లెన్ అమెండ్‌మెంట్) కింద ఈ చర్యలు తీసుకుంది. ఈ ఆంక్షల ప్రభావం భారత్‌పై బాగా పడింది.
మానవత, ఆహార సహాయం మినహా అమెరికా నుంచి అందే ఆర్థిక సహాయాన్ని నిలిపివేశారు. ప్రపంచ బ్యాంకు, అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (ఐఎంఎఫ్‌) వంటి సంస్థల నుంచి భారత్‌కు అందాల్సిన కొన్ని బిలియన్ డాలర్ల రుణాలకు అడ్డుపడ్డారు.
అంతేకాకుండా రక్షణ పరికరాల అమ్మకాలు, సైనిక ఆర్థిక సహాయంపై కఠినమైన ఆంక్షలు విధించారు. కొన్ని కీలక సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీలు, రుణాలపై కూడా పరిమితులు విధించారు. అమెరికా చర్యలతో భారత్ ఏకాకి అవుతుందని చాలా దేశాలు భావించాయి.
అయితే, ఈ కఠిన పరిస్థితుల్లో భారత్ ఏమాత్రం వెనక్కి తగ్గలేదు. జాతీయ భద్రతా ప్రయోజనాల దృష్ట్యానే అణు పరీక్షలు నిర్వహించామని, ఏ బెదిరింపులకు భయపడబోమని భారత అధికారులు అప్పట్లో స్పష్టం చేశారు.
ఆంక్షల ప్రభావాన్ని తగ్గించుకునేందుకు ప్రత్యామ్నాయ వాణిజ్య మార్గాలను అన్వేషించింది. ఆశ్చర్యకరంగా ఆంక్షల తర్వాత కూడా భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ పటిష్ఠంగా నిలిచింది. జీడీపీ వృద్ధి రేటు బలంగా కొనసాగింది.
ఆంక్షలు అమల్లో ఉన్నప్పటికీ, అమెరికాతో దౌత్యపరమైన చర్చలు కొనసాగాయి. దీనికి నిదర్శనంగా 2000 సంవత్సరంలో అధ్యక్షుడు బిల్ క్లింటన్ భారత్‌లో పర్యటించారు. ఇది ఇరు దేశాల సంబంధాలలో ఒక కీలక మలుపుగా నిలిచింది.
చివరకు 2001 సెప్టెంబర్ 22న అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జ్ డబ్ల్యూ. బుష్ భారత్‌పై విధించిన అన్ని ఆంక్షలను పూర్తిగా ఎత్తివేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఈ నిర్ణయం భారత్-అమెరికా మధ్య విస్తృత ఆర్థిక, వ్యూహాత్మక సహకారానికి మార్గం సుగమం చేసింది.
నేటికీ ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్యపరమైన చర్చలు లేదా ఇతర అంశాలపై విభేదాలు తలెత్తినప్పుడు, 1998 నాటి ఈ సంఘటనను ఒక ఉదాహరణగా ప్రస్తావిస్తుంటారు. ఆనాటి ఆంక్షలను తట్టుకుని నిలబడిన భారత్, నేడు అమెరికాకు ఒక కీలక వ్యూహాత్మక భాగస్వామిగా ఎదగడం చారిత్రక పరిణామం.
